Onderzoeksreis Frankrijk 2017

Om op de hoogte te blijven van de ontwikkelingen ter plaatse hebben we in september 2017 een nieuwe onderzoeksreis ondernomen naar Frankrijk. We hebben eerst La Coupole bezocht, vervolgens de bunkers ‘Le Blockhaus D’éperlecques’, het monument van de wielerbaan Vélodrome d’Hiver en Drancy en tot slot het interneringskamp Royallieu.

De bouw en ontwikkeling van de V1 en de V2 (door Werner von Braun) zijn gestart in Peenemünde. De geallieerden kregen hier lucht van en hebben een intensief bombardement uitgevoerd. Dit was operatie Hydra die op 18 augustus 1943 door de Royal Air Force werd uitgevoerd. Helaas was er sprake van een markeringsfout waardoor de bommen voor een groot gedeelte hun doel misten en er veel Poolse en Russische gevangenen in het plaatselijke kamp Trassenheide gesneuveld zijn. Daarop besloten de Nazi’s de bouw en verdere ontwikkeling van de V1 en de V2 onder te brengen op verschillende locaties.

La Coupole

Een groot gedeelte ging naar Dora Mittelbouw (in de bergen). Op 27 augustus 1943 werd de bunker bij Éperlecques zwaar beschadigd door bombardementen. De bunker, Le Blockhaus d’Éperlecques, gold als één van de meest geavanceerde bouwplaatsen voor de raketten. Het gedeelte dat op de foto te zien is, zijn de restanten van de zuurstoffabriek. Vervolgens moest de Nazi’s opnieuw op zoek naar een andere locatie voor de raketten. Bij Helfaut-Wizernes werd het bouwproject 21 gestart (La Coupole), waar vanaf september 1943 gemiddeld 1300 arbeiders non-stop werkten aan de bouw van de koepel en de onvoorstelbare ondergrondse infrastructuur. De diameter van de koepel is 71 meter en is gemaakt van 5 meter dik gewapend beton. Vanaf de binnenzijde gemeten is de koepel 40 meter hoog.

 

La Coupole was gebouwd voor de assemblage en het lanceren van de V2-raketten maar is door intensieve bombardementen nooit in gebruik gekomen. Tot het einde van de oorlog werd er door de Nazi’s gebruik gemaakt van mobiele lanceerinstallaties voor de raketten. Het werkkamp Rebstock was een zusterkamp van het grote kamp Buchenwald en assembleerde in opdracht van het kamp Dora-Mittelbouw onderdelen voor de raketten.

Vélodrome d’Hiver

Het wielerstadion het Vélodrome d’Hiver deed op 16 en 17 juli 1942 dienst als verzamelpunt voor Parijse Joden die tijdens een grootschalige razzia opgepakt door de Franse politie, in opdracht van de Duitse bezetter. De locatie is enigszins vergelijkbaar met de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam, geen voorzieningen en veel te krap voor het grote aantal mensen dat hier verzameld werd. In het velodroom zaten meer dan 13.000 joden van buitenlandse nationaliteit (de Franse joden werden met rust gelaten), die daar enkele dagen zonder eten moesten blijven, om van daaruit te worden gedeporteerd.Nog geen honderd van hen hebben de oorlog overleefd. Ook Drancy, een gebouwencomplex van aaneengeschakelde flats, deed dienst als verzamelplaats. Vanuit Vélodrome d’Hiver en Drancy werden gevangenen getransporteerd naar Royallieu.

Interneringskamp Royallieu

Het interneringskamp Royallieu bevond zich in de stad Compiègne net buiten Parijs. Het was tijdens de Tweede Wereldoorlog een van de grootste doorgangskampen in het door de Duitsers bezette Frankrijk. Circa 54.000 joden, verzetsstrijders, militante vakbondsleden, politici en andere vervolgden werden hier opgesloten. Ongeveer 50.000 van hen werden vanuit Royallieu gedeporteerd naar concentratie- en vernietigingskampen zoals Auschwitz, Dachau, Mauthausen en Buchenwald. In Royallieu bevond zich ook het Joodse kamp, “Kamp C”, dat al een vernietigingskamp op zich was vanwege de honger en de ziekte die er heersten. Er was weinig bekend over het interneringskamp Royallieu tot in 2008 de eerste historische studie verscheen. Op de plek van Royallieu bevindt zich sinds 2008 een museum met een documentatiecentrum. Ook staan er nog enkele originele kampgebouwen.

 

 

[Bron: Wikipedia]

Uitgebreide collectie foto’s en boeken concentratiekampen kosteloos ter beschikking voor educatieve doeleinden

Sinds onze start van het project Silent Witness in 2008 hebben we inmiddels een zeer uitgebreide collectie aan fotomateriaal, boeken, onderzoeksrapportages en andere publicaties opgebouwd. Onze database bevat duizenden foto’s van 27 voormalige concentratiekampen in Nederland, België, Duitsland, Oostenrijk, Tsjechië, Polen en Frankrijk die wij in de loop der jaren hebben bezocht. De lijst met de bezochte kampen staat vermeld op de homepagina van onze website Silent Witness.

Foto’s en specialistische boeken

Het gaat om foto’s in zwart-wit en in kleur van onder meer de kampterreinen, de gebouwen, herdenkingsmonumenten, standbeelden, gedenkplaatsen, de omgeving en relevante plaatsen en objecten in de omgeving etc. Ook beschikken wij over meer dan honderd grotendeels specialistische boeken over de concentratiekampen en oorlogsgeschiedenis.

Studiedoeleinden of schoolprojecten

Bij elkaar vormt dit een uitgelezen collectie aan studiemateriaal die waardevol zou kunnen zijn voor studiedoeleinden of voor schoolprojecten. Het draagt bij aan onze doelstellingen om zoveel mogelijk mensen bekend te maken met de genocide die zich tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft afgespeeld, daarom stellen wij ons fotomateriaal en de boeken die wij in bezit hebben graag ter beschikking en ter inzage aan studenten, instellingen, scholen en andere educatieve organisaties. Voor het gebruik van het fotomateriaal en het lenen van boeken en onderzoeksdocumenten gelden bepaalde voorwaarden.

 

Voor vragen of mocht u interesse hebben in foto- of onderzoeksmateriaal, neemt u dan contact op met fotograaf Lowy Sterken via e-mailadres info@fotosterken.eu.

Foto geselecteerd voor expositie in Center for Holocaust, Verenigde Staten

Graag delen we met u een bijzonder positief bericht dat we onlangs ontvingen. Een van de foto’s uit de vrij omvangrijke collectie die Silent Witness inmiddels rijk is, is geselecteerd als een van de winnende foto’s voor de expositie Through Their Lens in The Center for Holocaust and Humanity Education in Cincinnati, Verenigde Staten.

 

^{(De enorme hoeveelheid prikkeldraad maakte een onuitwisbare indruk op ons. Het is ongelooflijk dat dergelijke dunne draden het verschil betekenen tussen gevangenschap en vrijheid. De foto zet je aan tot nadenken, roept vragen op en nodigt uit tot discussie.)}

Voor de Holocaust van historisch belang

In augustus heeft het centrum namelijk opgeroepen tot het inzenden van fotowerk voor deze expositie. Deze oproep was specifiek gericht op personen die plaatsen in Europa hebben bezocht die voor de Holocaust van historisch belang zijn. Nadrukkelijk zijn deze personen uitgenodigd om foto’s van hun reizen die van persoonlijke betekenis zijn, in te sturen. Dat geldt voor leraren, studenten en reizigers naar Europese Holocaust-plaatsen. In september heeft een commissie van The Center for Holocaust and Humanity Education een selectie gemaakt van de inzendingen.

Geselecteerd voor de expositie

Tot onze grote vreugde is onze foto met de titel Strijd (Struggle), een van onze drie inzendingen, geselecteerd voor de expositie. Het betreft de foto die in groot formaat te zien is op de homepagina van Silent Witness. Natuurlijk zijn we daar trots op. Maar meer nog zijn we ontzettend verheugd dat we de verhalen en de beelden – die nooit vergeten mogen worden – onder de aandacht komen van een veel breder, zelfs internationaal publiek en gebruikt worden voor educatie.

 

Onze foto zal tezamen met andere winnende foto’s deel uitmaken van de expositie Through Their Lens. Deze is onderdeel van de hoofdexpositie FotoFocus 2016 met de titel 12 Nazi Concentratiekamp Foto’s door fotograaf James Friedman, tentoongesteld in het Hebrew Union College – Jewish Institute of Religion. De expositie Through Their Lens wordt gehouden in The Center for Holocaust and Humanity Education en loopt van november 2016 tot januari 2017.

 

Kijk voor meer informatie op de website van The Center for Holocaust and Humanity Education

Overlevende van Sobibór Jules Schelvis overleden

Op 3 april 2016 is de Joodse Nederlander Jules Schelvis, overlevende van Sobibór, overleden. Hij was oprichter van de Stichting Sobibor.

 

Schelvis overleefde als enige het 14e transport van Westerbork naar Sobibór op 6 juni 1943. Hij was als 22-jarige jongen opgepakt en met enkele duizenden andere Joden op transport gesteld naar het vernietigingskamp. Zijn vrouw en haar ouders werden in Sobibór vergast. Schelvis overleefde omdat hij naar een ander kamp werd overgeplaatst. Hij overleefde uiteindelijk zeven kampen.

 

Na de oorlog schreef hij enkele boeken, onder meer Binnen de poorten en Vernietigingskamp Sobibor. In Duitsland trad hij op als burger-aanklager tegen kampbeulen. In het proces tegen John Demjanjuk, verdacht van oorlogsmisdaden en verantwoordelijk voor het vermoorden van Joodse gevangenen in Sobibór, trad Schelvis op als mede-aanklager.

 

In 1999 richtte Schelvis de Stichting Sobibor op met het doel de herinnering aan dit vernietigingskamp levend te houden. In Sobibór zijn 34.313 Joodse Nederlanders vergast. Meer informatie: Stichting Sobibor

Onderzoeksreis Treblinka en Stutthof Polen

We vervolgden onze reis naar Treblinka. Treblinka I was het werkkamp, Treblinka II het vernietigingskamp. Zoals reeds geschreven in het vorige blog, maakte de aanleg en de operatie van Treblinka II deel uit van Aktion Reinhard.

Treblinka I en II

Kamp I en II zijn verbonden door een pad van 2,5 kilometer lengte bestaande uit kasseien. Van beide kampen is bitter weinig meer over. Op het enorme terrein van circa 3 kilometer lengte staan alleen nog veel oude fundaties van de barakken, meer is er van het oude kamp niet te zien. De omvang van Treblinka II is weergegeven door middel van menhirs, wat er indrukwekkend uitzag. Ook de gedenkplaats is voorzien van verscheidene imponerende monumenten en gedenkstenen. De oude groeve, waar kiezelzand werd gewonnen voor de industrie, is omgeven door lange rijen met kruisen, wat ons een luguber aanzien gaf. Op Auschwitz-Birkenau na vielen hier de meeste slachtoffers.

Stutthof Polen

We besloten onze onderzoeksreis in Stutthof Polen, nabij Gdansk. Van dit grote kamp is nog veel origineel en fysiek materiaal aanwezig dus voor de fotografie van ons project was dat zeer interessant. Een van de redenen waarom we dit kamp in het project willen opnemen, is omdat de omstandigheden hier bijzonder gruwelijk schijnen te zijn geweest. Zo werden gevangenen bijvoorbeeld ook vergast met uitlaatgassen in de laadruimte van vrachtwagens.

Einde van de onderzoeksreis

Na 2,5 week op pad te zijn geweest door Duitsland, Oostenrijk, Tsjechië en Polen, reden we vervolgens weer op huis aan met een schat aan nieuwe informatie, foto’s, indrukken en contacten. Alle bruikbare gegevens zullen we gebruiken en verwerken in ons boek Silent Witness.

Onderzoeksreis Sobibór en Bełżec

Van het klooster van Maximiliaan Kolbe – waarover u hebt kunnen lezen in het vorige blog – vervolgden we onze onderzoeksreis naar het Poolse Lublin, uitvalsbasis voor de drie voormalige vernietigingskampen Majdanek, Sobibór en Bełżec. Deze overigens prachtige stad is gelegen aan de oostelijke grens van Polen nabij Oekraïne.

Beheer van de kampen Sobibór en Bełżec

In Majdanek waren we jaren geleden al geweest voor het project Silent Witness. De reden voor ons bezoek tijdens deze reis was overleg en kennismaking, want de directie van Majdanek beheert ook de kampen Sobibór en Bełżec.

Systematische vernietiging als doel

Bełżec was het eerste vernietigingskamp van de nazi’s dat niet tot doel had de gevangenen te laten werken maar om ze uit te roeien. Na de inval in de Sovjet-Unie gingen de nazi’s over tot systematische vervolging en vernietiging van de Joden, de Endlösung der Judenfrage. Onderdeel van de jodenvernietiging was het plan met de codenaam Aktion Reinhard, één van de grootste niet-militaire operaties tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dit omvatte de bouw van de vernietigingskampen Bełżec, Sobibór en Treblinka II in het bezette Polen, waar in 1942 en 1943 circa 1,5 tot 2 miljoen Poolse Joden werden vermoord in de gaskamers.

Kamp Sobibór

Het volgende kamp dat we bezochten was Sobibór. Naar verluidt zijn in het kamp hier bijna 170.000 mensen vermoord – veelal Joden, Roma en niet-Joodse Polen – waaronder circa 34.000 Nederlandse Joden. Vorig jaar is door Poolse en Israëlische onderzoekers een belangrijke ontdekking gedaan. Zij hebben de exacte locatie gevonden van de gaskamers van Sobibór. Dit is een belangrijke vondst want de Duitsers hebben de gebouwen eind 1943 gesloopt waarna er een een bos overheen groeide. De ontdekking levert het doorslaggevende bewijs van de aanwezigheid van gaskamers in het vernietigingskamp Sobibór.

 

Onderzoeksreis Tsjechië en Polen

Na ons bezoek aan Mauthausen en het bijzondere gesprek met Andreas Sulzer, waarover u hebt kunnen lezen in ons vorige blog vervolgden we onze reis naar Tsjechië.

Kamp Terezín

Hier bezochten we het kamp/getto Terezín. Dit kamp staat beter bekend onder de Duitse naam Theresienstadt. Het is de naam van het fort binnen de Tsjechische vestingstad Theresienstadt. Doordat de stad werd beschouwd als een ‘grote vesting’, kreeg het fort de naam ‘kleine vesting’. Dit betrof het voormalige concentratiekamp. In de grote vesting bevindt zich het crematorium en een begraafplaats, erg indrukwekkend. De verschillende gedeelten liggen zo ver uit elkaar dat Terezín nauwelijks in één dag te bezoeken is.

Kamp Gross-Rosen

De volgende stop betrof de plaats Walbrzych in het zuidwesten van Polen (de regio Neder-Silezië). Vlakbij Walbrzych zou de op mysterieuze wijze verdwenen nazitrein diep verborgen onder de grond begraven liggen, waarover we eerder berichtten. Navraag bij meerdere mensen leverde niet veel nieuws op. Zodoende hebben we onze weg vervolgd naar het kamp Gross-Rosen. Voor 1945 behoorde het stadje nog toe aan Duitsland, inmiddels aan Polen. De nazi’s hielden er voornamelijk Joden gevangen, die gedwongen werden te werken in de nabijgelegen steengroeve. Er moest graniet worden gewonnen voor de bouw van de nieuwe hoofdstad Germania.

Klooster van Maximiliaan Kolbe

Verder hebben we het klooster van Maximiliaan Kolbe nabij Auschwitz bezocht. Hij werd als Rajmund Kolbe in 1894 geboren in het Poolse stadje Zdunska Wola. In 1907 trad hij toe tot de Franciscaner Minderbroeders. In 1910 nam hij zijn kloosternaam aan: Maximiliaan Maria Kolbe. Vanwege journalistieke verzetsactiviteiten werd Kolbe in 1941 opgepakt en gedeporteerd naar Auschwitz. Zijn naastenliefde was zo groot dat hij zich opofferde voor een medegevangene in Auschwitz, een vader van vier kinderen. Later is hij zowel zalig als heilig verklaard.

 

Het uitgebreide verhaal over zijn leven, hebben we opgenomen in ons boek-in-wording Silent Witness. Mocht uw interesse zijn gewekt, dan kunt u alvast voorintekenen op het boek dat naar verwachting in 2016 gaat verschijnen. Stuurt u ons dan graag een mailtje.

Onderzoeksreis Duitsland en Oostenrijk

Zoals aangekondigd op de website van onze stichting Because We Care hebben we een nieuwe onderzoeksreis ondernomen. Het doel van de reis is om een helder en objectief beeld te krijgen van belangwekkende, recente ontwikkelingen in deze gebieden, persoonlijk contact te hebben met onderzoekers en betrokkenen ter plaatse en niet in de laatste plaats de locaties met eigen ogen te zien en in beeld vast te leggen.

KZ Breitenau

De eerste te bezoeken locatie op het programma is KZ Breitenau. Dit voormalige concentratiekamp was tevens heropvoedingskamp, opgericht in 1933 met de bedoeling bedelaars, landlopers, prostituees en verwaarloosde jongeren te heropvoeden. Het kamp werd gebouwd op de landerijen van het voormalige Benedictijnenklooster Breitenau. Vandaag de dag is het kamp een gedenkplaats die is opengesteld voor publiek.

KZ Flossenbürg

Vanuit Breitenau zijn we doorgereisd naar KZ Flossenbürg. We hebben hier onderzoek verricht en kwamen zelfs in een verlaten porseleinfabriek terecht. Tijdens nazi-Duitsland werd dit kamp gebruikt als een gevangenis voor krijgsgevangenen uit de bezette gebieden in het oosten. De plaats van het kamp was zo gekozen dat de gevangenen als dwangarbeiders te werk werden gesteld in de aldaar gelegen granietgroeves en in de fabrieken waar de Messerschmitt-jachtvliegtuigen werden gebouwd.

Oostenrijk

Zoals vermeld hadden we een afspraak kunnen maken met Andreas Sulzer, de Oostenrijkse documentairemaker die nabij het voormalige concentratiekamp Mauthausen een enorm ondergronds nazi-complex heeft ontdekt. Dit zou onder meer gebruikt zijn voor de ontwikkeling van gifgassen en atoomwapens. Andreas houdt zich al jarenlang bezig met het kamp Gusen, een buitencommando van het hoofdkamp Mauthausen. Van het kamp Gusen is niets bewaard gebleven, op een kleinschalige gedenkplaats na. Op deze locatie staan vandaag de dag woonhuizen en leven er gezinnen met jonge kinderen. Ondanks dat Kamp Gusen veel minder bekend is dan het moederkamp Mauthausen, was het tijdens de nazi-bezetting significant groter.

Andreas is bijzonder gefascineerd door het ondergrondse complex. Zijn opgraving heeft een ingang blootgelegd die aantoont dat zich hierachter een compleet ondergronds gangenstelsel bevindt met vele holle ruimten. Ook leiden diverse onderzoeken, archieven en interviews naar de bergen van Gusen. De mogelijke aanwezigheid van radioactief en/of nucleair materiaal bemoeilijkt echter de opgravingen. Op het einde van de oorlog hebben de nazi’s namelijk aan Oostenrijk gevraagd om belastend materiaal te verbergen. Dit is een van de redenen waarom de vorderingen van de opgravingen relatief langzaam verlopen. Wel valt te zeggen dat de betekenis van de opgravingen en van wat nog verborgen zou moeten liggen in de bergen van Gusen, er wel eens een van wereldformaat zou kunnen zijn.

 

Blijf ons volgen!
In het volgende bericht lees je meer over ons bezoek aan diverse locaties en kampen in Tsjechië en Polen.

Mysterieuze nazitrein mogelijk gevonden

Er gaan al decennia lang de geruchten dat de nazi’s een trein vol geroofd goud, sieraden en kunstvoorwerpen hebben verstopt. Er kwamen aanwijzingen over de locatie waar deze mogelijk begraven ligt, nadat iemand dat op zijn sterfbed had onthuld. Dat zou op een traject tussen de Poolse steden Wroclaw en Walbrzych zijn. Een bodemscan wijst uit dat er inderdaad een trein ligt begraven.

Waardevolle kunstschatten

De trein zou aan het einde van de Tweede Wereldoorlog zijn verdwenen, toen de Duitsers wegvluchtten voor de Russen. De Duitsers wilden niet dat de waardevolle kunstschatten, die ze uit Poolse musea en galerieën hadden geroofd, in de handen van de Russen zouden vallen. Ze laadden de kostbaarheden in een trein richting Wroclaw (destijds Breslau), maar deze kwam nooit op zijn bestemming aan.

Ondergronds tunnelcomplex

Nabij Walbrzych ligt het middeleeuwse Ksiaz-kasteel, dat in 1941 werd bezet door de nazi’s. Onder en in het gebied rond het kasteel bevindt zich een groot aantal tunnels, dat door dwangarbeiders is gegraven. Enkele locaties zijn ontdekt, maar een groot gedeelte van dit ondergrondse tunnelcomplex is (nog) niet in kaart gebracht. Mogelijk is de trein destijds een van deze tunnels in gereden. Na de oorlog is jarenlang tevergeefs naar de trein gezocht.
Er wordt voorlopig nog niet gegraven op de locatie. Uitgebreid bodemonderzoek moet eerst aantonen of zich geen gevaarlijke gassen of vallen in de trein bevinden. Pas als de veiligheid het toelaat, zal er begonnen worden met graven.