Reisverslag 2015 – deel 12: Stutthof Polen

Stutthof PolenOp tijd staan we voor de poort, of eigenlijk te vroeg want Stutthof is nog niet eens geopend. We zijn vandaag de allereerste bezoekers. Het kamp Stutthof is het laatste kamp dat we deze reis bezoeken. Het is behoorlijk spannend want dit is het enige kamp van de reis waarbij we, ondanks diverse pogingen, nog geen toestemming hebben gekregen om te fotograferen. Toch hebben we het volste vertrouwen dat het ook hier voor elkaar komt.

Dood en verderf

Stutthof Polen 02Stutthof ligt in het noorden van Polen en grenst aan de Oostzee. Het was voor de nazi’s het eerste buitenlandse kamp en is in 1939 in gebruik genomen. Stutthof is een van de laatste kampen dat is bevrijd, door de Russen. In de periode van 1939 tot en met 1945 zijn circa 127.000 gevangenen geregistreerd. Hiervan zijn zo’n 85.000 mensen vermoord of door de slechte omstandigheden of ziekte omgekomen. Er is nog altijd onduidelijkheid over het exacte dodencijfer omdat niet alle transporten werden geregistreerd. Het was een bizar en gruwelijk kamp, als je al mag en kunt spreken over verschillen qua gruwelijkheden binnen de verscheidene kampen. Elk kamp was immers afschuwelijk en onmenselijk en een mensenleven was minder waard dan een stuk brandhout. Maar bij alles wat we over Stutthof lezen, lijkt het alsof het toch nog een gradatie erger kan. In het kamp werden de gevangenen ernstig mishandeld, opgehangen, vergast, gedood door een nekschot of geëxecuteerd. De nazi’s zaaiden er dood en verderf. Ook zijn zeer veel gevangen gestorven door een hongeroedeem – want fatsoenlijk eten was er niet – of aan een van de vele ziekten die er heersten.

150 gevangenen per keer vergast

Stutthof Polen 3Bij het naderen van het kamp springt de karakteristieke houten toegangspoort – ook wel dodenpoort genoemd – direct in het oog. We lopen onder de poort door het terrein op. Er zijn nog twee barakken intact gebleven en verder naar achteren op het terrein bevindt zich een kleine gaskamer. Hier werden ongeveer 150 gevangenen per keer ingejaagd en vergast. Wanneer de nazi’s de capaciteit van de gaskamer onvoldoende bevonden, werden gevangenen daarnaast ook in de gereedstaande treinwagons vergast. Ook is op het terrein nog een aantal wachttorens met grote angstaanjagende schijnwerpers intact gebleven.

Stille getuigen

Het imposante betonnen monument is een ontwerp van Wiktor Tolkin. Een deel van het nieuwe kamp 1943-1945 wordt symbolisch weergegeven door betonblokken en geeft een goed beeld van de afmetingen van het kamp. Buiten het kamp staat nog een aantal stille getuigen. Na een uitgebreide fotoreportage verlaten we het kamp.Stutthof Polen 04

Op enkele kilometers van de Oostzee

Zoals bij alle kampen die we bezoeken, rijden we vervolgens om het kamp heen. Voordat we het goed en wel beseffen staan we op het strand, dat zich slechts een paar kilometer achter het kamp bevindt, en kijken we uit over de Oostzee. De Oostzee, of Baltische Zee, is een randzee van de Atlantische Oceaan en heeft een oppervlakte van maar liefst zo’n 422.000 vierkante kilometer. Het strand en de zee helpen ons om los te komen van het indringende kampbezoek. Morgen vertrekken we weer richting Duitsland, om precies te zijn naar Wildenbruch.