Reisverslag 2015 – deel 10: Bełżec

belzec-01Bełżec ligt ten zuidoosten van de stad Lublin en is circa 135 km rijden, wederom over goede provinciale wegen. Aangekomen bij het kamp Bełżec worden we ontvangen door de directeur Tomasz Hanejko. Hij is een vriendelijke, zeer toegewijde jongeman. Die uitgebreid de tijd voor ons neemt, begeesterd over de kampgeschiedenis vertelt en ons nog wat nuttige tips geeft. Het kamp Bełżec was het eerste vernietigingskamp dat speciaal gebouwd werd voor de Aktion Reinhard, waarna de kampen Sobibór en Treblinka volgden. Aktion Reinhard was één van de grootste niet-militaire operaties tijdens de Tweede Wereldoorlog. Onder deze codenaam hebben de nazi’s tussen maart 1942 en oktober 1943 ongeveer twee miljoen Joden vermoord.

Sporen uitwissen

De bouw van het kamp startte op 1 november 1941 en in maart 1942 in het gebruik genomen. In de periode tot en met december datzelfde jaar zijn minstens 430.000 mensen vermoord. De nazi’s hebben het kamp in juni 1943 afgebroken en met de grond gelijkgemaakt. Om de sporen uit te wissen, werden er struiken en bomen aangeplant. Het eerste monument op deze plaats werd in december 1963 opgericht. Door de geringe belangstelling raakte het monument in de vergetelheid. Het huidige monument, dat op 3 juni 2004 is geopend, is de Memorial Bełżec. Dit ontwerp van de kunstenaars Andrzej Sołyga, Zdzisław Belzec 02Pidek en Marcin Roszczyk beslaat 62.185 vierkante meter. De Memorial vertelt op een indringende manier de geschiedenis van het kamp in woord en beeld.

Laatste stille getuigen

Het imposante uitgestrekte buitenterrein laat zich het beste omschrijven als een ontoegankelijk maanlandschap, dat 33 massagraven herbergt. In de border eromheen staan in het Jiddisch en het Pools de herkomst en de data van deportatie van de gevangenen vermeld. De onophoudelijke rij van in gietijzer geconstrueerde namen en data vormen een trieste weerspiegeling van de vele omgekomen slachtoffers. De nog aanwezige eikenbomen worden gekoesterd, deze zijn de laatste stille getuigen die herinneren aan de mensonterende gruwelijke naziperiode van het kamp Bełżec.

Belzec 03Niet te bevatten

Bij de herinneringsmuur branden wij een kaars en nemen gepaste stilte in acht. In gedachten proberen we ons een voorstelling te maken van de kamptijd; woorden en gedachten schieten te kort bij het denken aan zoveel leed… zoveel onschuldige vrouwen, mannen en kinderen uit hun vrije dagelijkse bestaan weggerukt en vermoord, het is niet te bevatten. Aangeslagen nemen we nog wat laatste foto’s op de Memorial en volgen we de tips van Tomasz Hanejko op. Namelijk om buiten de Memorial ook nog het huis van de kampcommandant en een goederenloods te bezoeken.

Dodemansrit

Vervolgens verlaten we Bełżec en we rijden terug naar Lublin. Ook al is de middag nog niet voorbij, toch moeten we aansluiten in de file met forenzen richting Lublin. Eenmaal aangekomen in het Piano Hotel lassen we een korte rustperiode in. We besluiten om nog even een kijkje te nemen in het centrum van Lublin en bestellen een taxi voor onze laatste avond in Lublin. Met enkele brandende lampjes op zijn dashboard en wild gebarend roept de taxichauffeur in gebrekkig Engels: “No problem, ikke fast”. Dan racet hij al bellend behendig door het drukke verkeer naar het centrum van Lublin. Hij kent de stad op zijn duimpje, maar wij houden ons hart vast tijdens deze dodemansrit. Het is jammer dat hij geen Engels spreekt dus een goed Belzec 04gesprek zit er niet in. Met bonzend hart stappen we uit in het centrum. Dan zien we dat ook zijn banden tot op de laatste draad versleten zijn. Maar ja, we hebben 30 zloty’s afgerekend, omgerekend € 6,90 dus wat mag je daarvoor verwachten?

Niet te bevatten

Het historische hart van Lublin met haar kathedralen, het imposante kasteel en de kapel van de heilige Drie-Eenheid is mooi uitgelicht. De monumentale gebouwen en kleine gezellige straatjes met een overvloed aan winkels en restaurants maken een bezoek aan het oude centrum zeer de moeite waard. Lublin is met haar ca. 350.000 inwoners de grootste stad in het oosten van Polen. Deze hoofdstad van de provincie Lubelskie is een industrieel, wetenschappelijk, administratief en cultureel centrum. Er zijn meerdere universiteiten te vinden en de stad speelt een belangrijke rol in de kunstwereld.

Getto van Lublin

Het kamp Majdanek, waar we meerdere malen zijn geweest, bevindt zich binnen de stadsgrenzen van Lublin. In de Tweede Wereldoorlog werd de stad door de Duitsers bezet. Het getto van Lublin had ongeveer 34.000 voornamelijk Joodse en een klein aantal Roma bewoners. De bewoners zijn op ongeveer 230 mensen na allemaal omgebracht in de vernietigingskampen Majdanek en Bełżec.