Reisverslag 2015 – deel 4: Theresienstadt/Terezin

Na zes uur rijden komen we aan in Roudnice nad Labem, een stad in het noordwesten van Tsjechië, waar we in het Amber Vavrinec hotel logeren. De weg hiernaar toe was moeizaam door verschillende wegomleidingen. De aanleg van een nieuwe doorgaande snelweg is al zichtbaar, maar helaas was deze nog niet klaar voor gebruik. Na te hebben ingecheckt, wandelen we door het fraaie oude stadje met monumentale gebouwen. De sfeer is aangenaam en het centrum doet gezellig en gastvrij aan. We eten in een familiepizzeria achter ons hotel en worden vlot bediend door een vrolijk fluitende, jonge ober. We maken het niet te laat, want de wekker zal morgenochtend weer vroeg rinkelen.

Een diepe indruk

Terezin CZ 01Vandaag staat het kamp/getto Theresienstadt, of de vesting van Terezin zoals ze hier zeggen, op het programma. Bij aankomst melden we ons bij onze contactpersoon Stanislav Lada. Hij zorgt voor een vlotte afhandeling van de formaliteiten en regelt voor ons een gids. Een Fins gezin krijgt echter dezelfde gids toegewezen, maar fotograferen kost de nodige tijd dus voelen we ons genoodzaakt om op eigen houtje – zonder gids – verder te gaan. Het kleine fort maakt een diepe indruk op ons, de droefenis druipt van de muren. Het fort is goed geconserveerd en is bovendien heel compleet. Het geeft ons daardoor een indringend beeld van hoe het moet zijn geweest.

Kwart overleefde niet

Terezin CZ 02 We verlaten de kleine vesting via de Nationale Begraafplaats, die vorm heeft gekregen tussen 1945 en 1958. Hier liggen ongeveer 10.000 mensen begraven waarvan 2.386 mensen in afzonderlijke graven. Onderweg naar de grote vesting bezoeken we de memorialplaats aan de Ohře, waar in 1944 op bevel van de nazi’s de as van de gecremeerde gevangenen in de rivier werd gegooid. De grote vesting fungeerde als getto; de oorspronkelijke bewoners werden door de nazi’s verjaagd en het getto moest voor de buitenwereld als modelkamp dienen voor propagandadoeleinden. In werkelijkheid was het een doorvoer- of liquidatiekamp en een kwart van de gevangen overleefde de zware omstandigheden niet.

Terezin CZ 03

Het crematorium

De stad Terezin is een volwaardige stad met monumentale gebouwen en straten en omgeven door een vestingmuur. Alle gebouwen hadden een eigen bestemming zoals een kazerne, werkplaats, ziekenhuis, badhuis, commandopost en verblijven voor mannen, vrouwen, kinderen en de SS’ers. Een aantal van deze gebouwen is opengesteld voor bezoekers. Net buiten de grote vesting bevindt zich nog een begraafplaats met het indrukwekkende crematorium. De bewaker van het gebouw houdt ons aanvankelijk tegen want normaal gesproken mogen er in het crematorium geen foto’s worden gemaakt. Maar na een uitgebreide uitleg en een telefoontje naar de directie van het kamp mogen we onze gang gaan.

Hoofd vol indrukken

Het is al met al een zeer indrukwekkende dag geweest. Eigenlijk is één dag te weinig om alle plaatsen en gebouwen te bezoeken maar gelukkig kunnen we net voor sluitingstijd het laatste gebouw bekijken, zij het onder licht protest van een van de dames die naar huis wil. Dankbaar en met ons hoofd vol indrukken verlaten we Terezin. Die avond bereiden we ons voor op Wałbrzych, Polen, ons volgende reisdoel.