Reisverslag 2015 – deel 2: Flossenbürg

Flossenburg 01 Valley of DeathHet kamp Flossenbürg ligt in het oosten van Duitsland aan de grens met Tsjechië. Bij het betreden van het kampterrein valt meteen de intensieve bebouwing op. Een groot gedeelte van de bebouwing staat op het vroegere kampterrein en vanuit de voorste rij huizen kijk je uit op het kampterrein. We zien een paar spelende kinderen en een jochie van een jaar of tien fietst ons met een rugzakje op voorbij, vermoedelijk naar school. De gemeenschap heeft er blijkbaar geen moeite mee, maar de situatie geeft ons een vreemd gevoel. Ook bij het kamp Flossenbürg melden we ons als eersten bij de administratie, die gevestigd is in het grote toegangsgebouw. Hier heeft Boris Behnen ervoor gezorgd dat de benodigde papieren klaar liggen. We hebben voordien intensief contact gehad, maar helaas is hij deze dag niet aanwezig.

 

Flossenburg 04 Steengroeve

Valley of Death

Het kamp Flossenbürg is een bezoek meer dan waard, de “Valley of Death” maakt een zeer diepe indruk op ons. In een van de gebouwen hebben we een geanimeerd gesprek met een medewerkster van het kamp. Zij wijst ons nog op een aantal belangrijke zaken buiten het kamp die we beslist niet mogen missen. Tevens maakt zij ons duidelijk dat het grote monument aan de overkant op een berg (ca. 1 km) vaak ten onrechte wordt aangezien als de steengroeve van het kamp. Zij kan het weten want haar familie heeft daar gewerkt en zij is daar regelmatig gids voor groepen. Volgens haar ligt de steengroeve aan de andere kant van het kamp. Wij besluiten haar aanwijzingen op te volgen en gaan op zoek naar de steengroeve, maar hoe en waar bevindt deze zich?

Explosiegevaar

Hier bewijst Fara haar toegevoegde waarde. Haar vingers vliegen over de autonavigatie en een Ahh en Ja! volgen al vlug. In no time zijn we op de gezochte locatie. Na enig zoeken vinden we de steengroeve maar bezoekers zijn niet gewenst, we moeten over een hek heen klimmen. We lopen bergafwaarts en beginnen aan een steile afdaling door het bos. Klauterend over grote stenen en glibberend over Flossenburg 03 Voormalig DEST gebouwomgevallen bomen bereiken we stap voor stap de bodem van de granietgroeve. Dit valt niet mee en is een hachelijk avontuur op zich. Onderweg komen we verschillende stille getuigen tegen die duiden op de verbintenis met het harde verleden. De steengroeve die nog steeds wordt gebruikt, herbergt verschillende oude verlaten gebouwen. De dichtgemaakte ingangen wijzen op de voorbije nazitijd. Na het nemen van de nodige foto’s besluiten we de berg weer te trotseren en zoeken we onze weg door de dichte begroeiing naar boven. Als we achterom kijken, zien we verscheidene verbodsborden: verboden het terrein te betreden vanwege explosiegevaar. Omdat de steengroeve nog steeds in gebruik is, wordt er regelmatig met springstoffen gewerkt. Dat verklaart de vele dunne witte draden… oeps, dat hebben we in ons enthousiasme gemist. We verkennen nog een verlaten gebouw, een voormalig administratiekantoor van de DEST (Deutsche Erd- und Steinwerke GmbH). De DEST was een bedrijf van de SS die grote bouwprojecten verzorgde. De schemer doet zijn intrede en noodgedwongen verlaten we het boeiende en uitgestrekte gebied. We bevinden ons op een paar kilometer buiten het kamp Flossenbürg en zijn ons pijnlijk bewust van de afstanden die de gevangenen dagelijks door weer en wind moesten afleggen in dit onherbergzame gebied.

Porseleinfabriek 01Verlaten porseleinfabriek

We besluiten om op de terugweg nog een laatste tip van de medewerkster van Flossenbürg op te volgen. Er zou nog een kleine gedenkstätte op een kwartiertje rijden buiten het kamp zijn. Na enige omzwervingen komen we terecht bij een verlaten fabriek. Aan het begin van de doodlopende weg staan een paar huisjes. Een bewoner, een oudere grijze heer, vertelt ons dat er in de buurt geen gedenkstätte is maar dat de fabriek een verlaten porseleinfabriek is. Verder kan of wil hij ons niet veel vertellen. Aan de staat en de bouw van de verlaten fabriek is af te leiden dat het hier om een vooroorlogse fabriek gaat die al vele jaren niet meer gebruikt wordt. De tip van de medewerkster en het aantreffen van deze porseleinfabriek roepen de nodige vragen op. Was deze fabriek Flossenburg 02 rasterpaal met isolatorenooit een radertje in het nazisysteem? De vraag naar porselein was groot omdat er voor de uitbreiding van bestaande kampen en voor nieuwe kampen kilometers geëlektrificeerd prikkeldraad nodig was. En daar waren isolatoren van porselein voor nodig.

Isolatoren

Ondanks het invallen van de schemering gaan we op onderzoek uit. Uiteraard gebeurt dit met grote omslachtigheid want ook hier zijn pottenkijkers niet gewenst. De tand des tijds knaagt aan de desolate fabriek: de daken zijn lek, de ramen kapot en de natuur krijgt steeds verder de overhand. Het lijkt erop dat de fabriek abrupt verlaten is, want we treffen veel persoonlijke spullen van arbeiders aan. Ook staan er kratten vol oud (en kapot) porselein. De machines, de droogrekken en de oven kunnen ogenschijnlijk zo weer in gebruik worden genomen. Tussen het kapotte porselein vinden we ook waar we naar op zoek waren, namelijk isolatoren. In deze fabriek zijn dus daadwerkelijk porseleinen isolatoren gemaakt! De vraag of die isolatoren inderdaad voor de nazikampen zijn gebruikt, blijft helaas (nog) onbeantwoord. Daar zal nader, intensiever onderzoek voor moeten plaatsvinden.

Morgen naar Linz

In het donker, totaal uitgeput en vol verhalen komen Fara en ik aan bij ons hotel Hollerhöffe in Waldeck bei Kemnath. Na een verkwikkende douche en een hapje eten bekijken we de foto’s en maken de noodzakelijke back-up. We verdiepen ons in de route voor de volgende dag want we moeten verder naar Oostenrijk richting Linz waar we een afspraak hebben met documentairemaker Andreas Sulzer.