Dachau AppèlplaatsHet concentratiekamp Dachau werd op 22 maart 1933 in gebruik genomen en op 10 april naam de SS het bewaken van de gevangenen over van de Beierse politie. Het betrof het voormalige terrein van een ongebruikte munitiefabriek uit de Eerste Wereldoorlog. Aanvankelijk werd het kamp gebouwd voor ruim zesduizend mensen, 32 barakken maal 208 gevangenen per barak. Maar op 29 april 1945, bij de bevrijding door het Amerikaanse leger, bevonden zich er meer dan 30.000 gevangenen. In de jaren van 1933 tot 1945 hebben er in totaal 206.000 mensen gevangen gezeten. De officiële cijfers luiden 31.591 doden [bron: Stichting Vriendenkring van oud-Dachauers], andere cijfers hebben een beraming van 40.000, maar in werkelijkheid moet dit aantal veel groter zijn geweest.

Herinneringen aan de appèlplaats

Sterk tot de verbeelding spreken de opgenomen interviews met overlevenden, die via de audiotour in hun eigen taal kunnen worden beluisterd. Carel Steensma is een van de Nederlanders die Dachau heeft overleefd. Hij vertelt over de appèlplaats (zie foto): “Ik herinner mij hoe ik hier de eerste nacht aankwam. Het was koud, ik had amper kleren aan mijn lijf, en ik was een NN’er [Nacht-und-Nebel]. Dus ik had niet eens meer een naam. We waren niets, nog minder dan een stuk hout.” De dagelijkse appèls waren een regelrechte kwelling voor de gevangenen. Elke ochtend en avond werden ze geteld en moesten ze urenlang koude en vernederingen trotseren.

Ver doorgeslagen precisie

Alle barakken zijn na de oorlog weggehaald. De voorste twee zijn een reconstructie van hoe ze er in werkelijkheid uit hebben gezien. De bedden opmaken was een dagelijkse strijd, het moest niet alleen snel gebeuren maar ook met een kleinzielige, ver doorgeslagen precisie. Een minder dan perfect eindresultaat was in de ogen van de SS’ers aanleiding tot het uitdelen van wrede straffen. Honger, martelingen, vervuiling, gebrek aan hygiëne, geen medicijnen, strenge kou en onvoldoende kleding, hard werken, vernederingen en straf. De ontberingen en verschrikkingen zijn schier eindeloos.

Het onzegbare vond hier plaats

Dachau gedenk muurOok werden enkele barakken gebruikt voor het uitvoeren van medische experimenten, zoals onder meer het injecteren met malaria, proeven met hoge en lage druk, proeven met onderkoeling en het drinken van zeewater. Elke keer als we denken ‘nu kan het niet erger worden’, lezen of horen we nieuwe, schokkende feiten en ervaringen. Het onzegbare en ondenkbare heeft hier plaatsgevonden. Woorden als immens schokkend en hartverscheurend tragisch zijn niets anders dan eufemismen voor deze verschrikkingen. Een grote schaamte voor het menselijke ras, is een gevoel dat zich aan ons opdringt. Een verslagenheid over waar mensen toe in staat blijken te zijn. Dat is onvergeeflijk en onvergetelijk. Er zijn maar twee woorden van toepassing: Nooit Weer.